Kural Değişince: İki Dillilik Araştırmasında Kartlar Ne Ölçer?

Kırmızı bir kartı doğru kutuya koydunuz. Bir sonraki turda aynı hareket yanlış sayılıyor, çünkü artık renk değil başka bir özellik önem taşıyor. Kart değişmeden doğru cevabın değişmesi, zihinsel esnekliği incelemek için kullanışlı bir durum yaratır. Fakat bu oyunda iki çocuk grubunun benzer puan alması ne anlatır? İki dilliliğin bütün bilişsel etkilerinin yokluğunu mu, yoksa belirli bir görevin belirli çocuklar arasında fark göstermediğini mi? Yanıt, oyunun nasıl kurulduğuna ve karşılaştırmanın sınırlarına bağlıdır.

Anahita Shokrkon ve Elena Nicoladis'in 2021 tarihli araştırması, okul öncesi çocuklarda daha önce bildirilmiş bir iki dillilik avantajını yeniden sınadı. Araştırmacılar, kart sıralama kurallarının değiştiği bir görevi İngilizce tek dilli çocuklarla Mandarin Çincesi ve İngilizce kullanan çocuklara uyguladı. Avantaj bulmadıklarını bildirdiler. Çalışmanın öğretici tarafı, bu sonucu iki dil öğrenmenin değeri hakkında genel bir hükme dönüştürmek değil, bir grup karşılaştırmasının hangi koşullarda bilgilendirici olduğunu göstermesidir. [1]

Aynı resim, farklı karar

Boyut değiştirmeli kart sıralama görevinde çocuk önce bir özelliğe göre kartları ayırır. Ardından kendisinden aynı kartları yeni bir kurala göre yerleştirmesi istenir. Eski kuralın artık geçerli olmadığını bilmekle, davranışı yeni kurala göre düzenlemek aynı adım değildir. Görev bu ayrımı görünür kılmaya çalışır. Bir kartın nesne olarak tanınması, o anda hangi özelliğinin kullanılacağının seçilmesini gereksiz hale getirmez.

Bu araştırmada dört oyun kullanıldı. İlkinde renklerin gideceği yerler değiştirildi. Sonraki oyunlarda renk ile şekil veya anlamlı nesne özellikleri arasında geçişler vardı. Son oyun ise nesnelerin işlevleriyle kullanıldıkları yerleri ayırmayı gerektiriyordu: Oynamaya veya giymeye yarayan şeyler, evin içine veya dışına ait şeylerle farklı biçimlerde eşleştiriliyordu. Bu son karşılaştırma yalnız kırmızıyı maviden ayırmak değildi; daha soyut özellikleri akılda tutmayı da gerektiriyordu. [1]

Bu çeşitlilik önemlidir. Dört oyun aynı ad altında toplansa da çocuk için aynı zorlukları üretmeyebilir. Renk değişiminde başarılı olmak, işlev ve yer kuralında aynı başarıyı garanti etmez. Tersine, zor oyundaki hata da çocuğun gündelik yaşamda hiç esnek davranamadığını göstermez. Bir görev puanı, belirli talimatlar altında verilen yanıtların özetidir; çocuğun bütün düşünme yeteneğinin adı değildir.

Karşılaştırılan çocuklar kimdi?

Analize Edmonton'da yaşayan 80 çocuk alındı: 40 İngilizce tek dilli ve 40 Mandarin-İngilizce iki dilli çocuk. İki dilli çocuklar önce ailelerinde Mandarin öğrenmiş, İngilizceyle iki ile dört yaş arasında, genellikle kreş veya okul öncesi dönemde karşılaşmıştı. Bu nedenle araştırma, dünyadaki bütün iki dillilik biçimlerini kapsayan bir örneklem değildi. İki dili doğumdan itibaren eşzamanlı öğrenmekle burada incelenen deneyim aynı kabul edilmemelidir. [1]

Tek dilli çocuklar, daha geniş bir veri tabanından iki dilli gruba yaş bakımından yakın olacak şekilde seçildi. Çocuklar dil gruplarına rastgele atanmadı; bir dil öğretim müdahalesi de yapılmadı. Araştırmacılar ailelerin sosyoekonomik durumunu doğrudan ölçmedi. Üniversiteyle bağlantılı çevrelerden çocuk toplamaya çalışarak bu farkları sınırlamak istediler. Fakat benzer bir çevreden katılımcı bulmak, aile gelirinin veya öğrenme ortamlarının gerçekten eşit olduğunu kanıtlamaz.

Sözcük puanı neyi söylemez?

Çocuklara İngilizce alıcı sözcük bilgisi testi ve ileri sayı dizisi tekrarı da uygulandı. İki dilli grubun İngilizce sözcük puanı daha düşüktü. Ancak bu test iki dildeki toplam sözcük bilgisini ölçmüyordu. Sonucu genel zekâ farkı, dil bozukluğu veya bir dilin diğerine üstünlüğü olarak yorumlamak ölçülen şeyin dışına çıkar. Testin dili, sonuç hakkında kurulabilecek cümlenin de parçasıdır. [1]

Sayı dizisi görevinde çocuklardan duydukları rakamları aynı sırayla yinelemeleri istendi. Makale iki grubun puanları arasında anlamlı fark bildirmedi. Bu da bütün bellek süreçlerinin eşdeğer olduğunu gösteren kapsamlı bir sonuç değildir. Belirli bir kısa süreli tutma görevinin çıktısıdır. Araştırma, kart oyunundaki başarıyla bu görevin ilişkisini inceleyerek kart sıralamanın tek bir zihinsel beceriye indirgenip indirgenemeyeceğini tartışmaya açtı.

Herkes başarılı olduğunda fark aramak

Yazarların bildirdiği temel sonuç, kart sıralamada iki dilli grubun üstünlüğünün görülmemesiydi. İlk oyunlarda birçok çocuk çok yüksek başarı gösterdi; daha soyut olan dördüncü oyun daha zordu. Başarı puanlarının üst sınırda toplanması, çocuklar arasındaki olası ayrımları görmeyi güçleştirebilir. Ölçekte daha yukarı çıkacak yer kalmadığında, aynı puan her zaman aynı işlem kolaylığını veya aynı öğrenme geçmişini anlatmaz. [1]

Bununla birlikte tavan etkisini olası görmek, gerçekte gizlenmiş bir avantajın kesinlikle bulunduğunu söylemek değildir. Görevin duyarsız olabileceğini düşünmek bir sınırlama saptamasıdır; görünmeyen sonucu keşfetmek değildir. Aynı biçimde, anlamlı fark bulunmaması da her koşulda farkın sıfır olduğunu kanıtlamaz. Bu çalışma, bu çocuklarda bu uygulamayla bir avantaj göstermedi. Bu cümle, iki dilliliğin bütün sonuçları hakkında kurulacak daha geniş bir cümleden farklıdır.

Eski çalışmayla fark nereden geliyor?

Araştırmacılar sonuçlarını, yeniden sınadıkları 2004 çalışmasıyla karşılaştırdı. Kendi iki dilli çocuklarının önceki iki dilli gruptan bazı oyunlarda daha iyi olduğunu, tek dilli çocuklarının ise önceki tek dilli gruptan daha belirgin biçimde yüksek başarı gösterdiğini bildirdiler. Böylece yalnız avantajı beklenen gruba bakmanın yetersizliği ortaya çıktı. İki grubun farkı, karşılaştırma grubunun düzeyine de bağlıdır. [1]

Ancak uygulamalar tamamen aynı değildi: Önceki görev bilgisayarda, bu görev kâğıt kartlarla yapılmıştı. Çocukların yaşları ve yetiştikleri çevreler de çalışmalar arasında birebir aynı değildi. Bu farklardan hangisinin sonuçları açıklayabildiği ayrı ayrı deneyle gösterilmedi. Dolayısıyla kâğıdın farkı ortadan kaldırdığı veya önceki sonucun geçersizliğinin kesin kanıtlandığı söylenemez. Tarihsel karşılaştırma, açıklanması gereken bir değişkenlik gösterir; tek bir neden seçmez.

Ölçümün ve raporun sınırları

Dördüncü oyundaki başarı, iki grupta da sayı dizisi puanıyla ilişkiliydi. Bu ilişki, görevin kuralları akılda tutma taleplerine dikkat çeker; sayı belleğini çalıştırmanın kart sıralamayı nedensel olarak geliştirdiğini göstermez. Yazarlar da kart görevinin bu yaşlarda yürütücü işlevleri ne kadar açık biçimde ölçtüğünü sorgular. Bu, görevin yalnız bellek testi olduğunun kanıtı değil, ölçülen yapının daha dikkatli incelenmesi gerektiği uyarısıdır. [1]

Makalede istatistiksel raporlamayla ilgili belirsizlikler de vardır. Bildirilen bazı serbestlik dereceleri, anlatılan iki gruplu örneklemle nasıl ilişkilendirildiği açık olmayan biçimde verilmiştir; bazı test değerleriyle anlamlılık bilgileri de açıklama gerektirir. Burada ham veriler yeniden analiz edilerek bu belirsizlikler giderilmedi. Bu yüzden sonuç, kesin bir eşdeğerlik kanıtı olarak sunulmaz. Araştırmanın yararlı katkısı, çocuklara genel etiketler yapıştırmaktan ziyade, yaşa uygun zorluk, karşılaştırma grubu ve açık ölçüm tanımı olmadan bir avantaj iddiasının anlaşılamayacağını hatırlatmasıdır.

Kaynaklar

[1] Anahita Shokrkon ve Elena Nicoladis (2021), Absence of a bilingual cognitive flexibility advantage: A replication study in preschoolers, PLOS ONE 16(8): e0255157. Açık erişimli birincil araştırma.

Kaynak erişimi ve olgu incelemesi: 15 Ekim 2026. Yöntem, sonuç ve tartışma doğrudan okundu; ham Figshare verileri veya 2004 çalışması bağımsız olarak yeniden incelenmedi. Özgün açıklama, Shokrkon ve Nicoladis'e atıfla Creative Commons Attribution lisanslı araştırmaya dayanır. Sonuçlar belirli görev ve örneklemle sınırlı tutuldu; istatistiksel rapor belirsizlikleri gizlenmedi.